قدما قُدما : فقيهان قبل از علامه حلّى . عنوان قدما بر حسب ظاهر از زمان محقق حلّى ( م 676 ه . ق ) در كلمات فقها به كار رفته وبه تدريج رواج يافته است . مقصود از آن ، فقيهانِ قبل از محقق است . البتة خود محقق نيز گرچه از متأخران است ؛ ليكن از آن جهت كه وى در برخورد با أحاديث ، آخرين فقيهى است كه به شيوهء قدما عمل كرده است ، وى را در زمرهء قدما شمرده‌اند . پس از محقق أول ، شيوه جديد ونوى در مواجهه با أحاديث پديد آمد كه آغاز آن از أستاذ علامه حلّى ( م 726 ه . ق ) ؛ سيد أحمد بن طاووس ( م 673 ه . ق ) مىباشد وتا كنون ادامه دارد وآن تقسيم حديث به چهار قسم صحيح ، موثق ، حسن وضعيف است ؛ در حالي كه پيش از آن ، حديث به دو قسم معتبر ( صحيح ) وغير معتبر ( ناصحيح ) تقسيم مىگرديد . بدين لحاظ فقها به دو دسته ؛ قدما ومتأخران تقسيم شدند . قدما شامل فقهاى عصر معصومان عليهم السّلام تا زمان محقق حلى ومتأخران از علامه حلى يا أستاذ ايشان آغاز مىشود . 1 حديث صحيح يا معتبر نزد قدما عبارت است از هر حديثي كه اطمينان به صدور آن از معصومان عليهم السّلام وجود دارد واز أسباب اطمينان ، وثاقت ناقل حديث بوده است ؛ چنان كه قراين وشواهد داخلي يا خارجي نيز از ديگر أسباب حصول اطمينان به شمار مىرفت ؛ ليكن متأخران ، حديثي را صحيح مىدانند كه همه ناقلان حديث مورد وثوق وعادل باشند . بنابر اين ، صحيح نزد قدما أعم از صحيح نزد متأخران است . 2

--> ( 1 ) . جواهر الكلام 7 / 170 - 171 ؛ الروضة البهية 1 / 487 - 488 ( 2 ) . العروة الوثقى 1 / 245 ؛ مستمسك العروة 2 / 66 ( 3 ) . العروة الوثقى 2 / 428 ( 4 ) . 3 / 142 ؛ موسوعة الخوئي 17 / 162 ؛ صلاة الجماعة ( أصفهاني ) / 122 - 123 ؛ مستمسك العروة 7 / 229 - 231 ؛ توضيح المسائل مراجع 1 / 784 ( 5 ) . الدروس الشرعية 1 / 220 ؛ تذكرة الفقهاء 4 / 263 ؛ مستند الشيعة 8 / 64 - 65 ( 6 ) . كشف اللثام 6 / 109 ؛ مناسك حج ( مراجع ) / 466 ( 7 ) . جواهر الكلام 23 / 13 .